مقدمه
شروه یکی از آوازهای معروف لری و سوگسرودهای جنوب ایران است که در مراسم عزاداری و ماتم خوانده میشود. این آواز اصیل، ریشه در فرهنگ و تمدن کهن اقوام آریایی دارد و امروزه به عنوان یکی از شاخصههای موسیقی آوازی استان بوشهر شناخته میشود. شروه بیشتر در مناطق روستایی استانهای بوشهر، هرمزگان، کهگیلویه و بویراحمد و جنوب فارس رواج دارد و با نامهایی مانند آواز دشتی یا فایزخوانی نیز معروف است.
خاستگاه و تاریخچه شروه
واژه شروه از ریشههای کهن ایرانی سرچشمه گرفته و در طول تاریخ با تلفظهای مختلفی مانند شرفنگ، شرفه، شرفالنگ و شرفانگ شناخته میشده است. با گذشت زمان، این واژهها به فراموشی سپرده شدند، اما نام شروه همچنان زنده و پویا در فرهنگ جنوب ایران باقی مانده است.
خاستگاه اصلی شروه، مناطق دشتی، دشتستان و تنگستان در استان بوشهر است. در برخی نقاط، این آواز را حاجیانی یا شنبهای نیز مینامند. از آنجا که بیشتر دوبیتیهای شروه از سرودههای فایز دشتی، شاعر نامدار بوشهر، گرفته میشود، به آن فایزخوانی هم گفته میشود.
جهانبخش کردیزاده (بخشو): اسطوره شروهخوانی بوشهر
یکی از برجستهترین چهرههای موسیقی آیینی جنوب ایران، جهانبخش کردیزاده، مشهور به بخشو، است. او در ۱۰ خرداد ۱۳۱۵ در محله باغ ملا بوشهر متولد شد و از کودکی با صدای استثناییاش در نوحهخوانی و شروهخوانی شهرت یافت. بخشو با سبک منحصربهفرد خود، موسیقی عزاداری بوشهر را در سطح ملی و حتی بینالمللی معرفی کرد.
زندگی و فعالیت هنری بخشو
بخشو از نوجوانی تحت تأثیر استادانی مانند سیدعلی مهیمنیان، غلامرضا اصلاحپذیر و محمد شریفیان قرار گرفت و به سرعت به یکی از بهترین نوحهخوانان بوشهر تبدیل شد. صدای بینظیر و حنجره قدرتمند او نه تنها مردم جنوب ایران، بلکه هنرمندان بینالمللی مانند لوریس چکناواریان و محمدرضا لطفی را مجذوب خود کرد.
وی علاوه بر شروهخوانی، در چاوشخوانی، مناجاتخوانی، صبحدمخوانی و جنگنامهخوانی نیز تبحر داشت. اجراهای او بهویژه در شروه با تحریرهای بینقص و اوجوفرودهای حزنانگیز، بیهمتا بود.
تأثیر بخشو بر موسیقی آیینی ایران
بسیاری از ملودیهای بخشو، الهامبخش نوحهخوانان و ترانهسرایان بعدی شد. ترانه معروف «ممد نبودی ببینی» که پس از آزادسازی خرمشهر خوانده شد، از نوحههای بخشی الهام گرفته بود. همچنین، ناصر تقوایی در مستند «اربعین» (۱۳۴۹) و سریال «دلیران تنگستان» از صدای او استفاده کرد. حتی در فیلم «آرگو» نیز بخشهایی از نوحهخوانی او به کار رفته است.
ثبت صدای بخشو به عنوان میراث ملی
صدای جهانبخش کردیزاده به عنوان «صدای ماندگار» در فهرست آثار معنوی ملی ایران ثبت شده است. او در ۱۹ مرداد ۱۳۵۶ در شیراز درگذشت و مرگش سوگ بزرگی برای مردم بوشهر بود. تشییع پرشکوه او با تعطیلی بازار بوشهر همراه شد و پیکرش در امامزاده محمدباقر بوشهر به خاک سپرده شد.
ویژگیهای موسیقایی شروه
شروه معمولاً به صورت تکنفره و با نوایی سوزناک اجرا میشود. این آواز در مایههای دشتی، شوشتری، ترک و نوا خوانده میشود و با وجود محتوای عاشقانهاش، به دلیل نحوه اجرای غمگین، همواره حالتی سوزناک دارد. برخلاف مرثیهخوانی، دوبیتیهای شروه بیشتر درباره عشق، فراق و وصف معشوق هستند.
ثبت شروه به عنوان میراث فرهنگی
در سال ۱۳۹۰، شروه به عنوان یکی از آثار معنوی ایران در فهرست میراث فرهنگی کشور به ثبت رسید. این تصمیم در جلسه شورای ثبت میراث فرهنگی در خردادماه ۱۳۹۰ اتخاذ شد و نشاندهنده اهمیت این هنر اصیل در حفظ فرهنگ جنوب ایران است.
شاعران و دوبیتیهای شروه
از جمله شاعران محلی که اشعارشان در شروه خوانده میشود، میتوان به فایز دشتی، مفتون بردخونی، باکی، نادم و باباطاهر اشاره کرد. این دوبیتیها با زبان ساده و احساسی، بیانگر دردها، آرزوها و عواطف مردم جنوب ایران هستند.
جمعبندی
شروه نه تنها یک آواز، بلکه گنجینهای از فرهنگ، تاریخ و احساس مردم جنوب ایران است. هنرمندانی مانند جهانبخش کردیزاده (بخشو) با صدای جاودانهشان این هنر را زنده نگه داشتهاند. این میراث ارزشمند با ثبت ملی، نیازمند حمایت و معرفی به نسلهای آینده است.
منابع
- شروهسرایی در جنوب ایران، علی باباچاهی، نشر: مرکز فرهنگی و هنری اقبال لاهوری، چاپ اول (۱۳۶۸).
- ↑ کرمی, حسین; جمالیانزاده, سیدبرزو. “بررسی شروه خوانی و شروه سرایی به گویش لری در شهرستان کهگیلویه”. ادبیات و زبان های محلی ایران زمین. 5 (3): 155–181.
يکي از این آوازهای معروف لرd، سوگسرودهایی است که به آن شروه میگویند که در عزاداری و ماتم عزیزان خوانده میشود. شروه، غالبا در مناطق روستايي استان بوشهر رایج بوده و از این رو میتوان آن را از «موسیقی روستایی» به شمار آورد که امروزه یکی از شاخصه های موسیقی آوازی استان بوشهر محسوب میشود.
- وب سایت تخصصی شروه آرشیوی قدرتمند از تمامی شروه خوانان
- شروه، آوازی برخاسته از هرم جنوب وبگاه انسانشناسی و فرهنگ
- لاوری فرد، عبدالله (۱۳۸۱). نغمه سرایان. بوشهر: موعوداسلام. صص. ۴۵–۴۷. شابک ۹۶۴-۷۷۱۶-۱۶-۸.
- ↑ http://www.nasimjonoub.com/fa/posts/70960
- ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانیشده از اصلی در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۳. دریافتشده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۳.
- ↑ «نوای «ممد نبودی ببینی» از محرم تا آزادسازی خرمشهر». فارس نیوز. ۲ خرداد ۱۳۹۰.
- ↑ http://www.musicema.com/node/159484
- ↑ http://www.irna.ir/fa/News/83031127
- ↑ http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8710151589
- ↑ http://www.nasimjonoub.com/fa/posts/11920
بدون دیدگاه